Vận tải toàn cầu gián đoạn vì hàng trăm tàu kẹt ở eo biển Hormuz

Chiến sự khiến hơn 10% đội tàu container toàn cầu kẹt ở eo biển Hormuz, nhiều tàu dầu hư hại và các hãng từ chối bảo hiểm cho phương tiện qua đây.

Hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz giữa Iran và Oman vài ngày qua gần như tê liệt khi chiến sự tại Trung Đông leo thang. Nhiều tàu bị tấn công khi Iran đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel. Chỉ trong 2 ngày, một tàu chở dầu bốc cháy và ít nhất bốn tàu khác bị hư hại vì thiết bị bay không người lái.

Dữ liệu vận tải biển cho thấy tính đến ngày 1/3, ít nhất 150 tàu, gồm tàu chở dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), đã thả neo tại eo biển Hormuz và vùng biển lân cận. Theo dữ liệu theo dõi tàu của nền tảng MarineTraffic, tàu dầu đang tập trung tại vùng biển ngoài khơi các nước sản xuất dầu lớn ở Vùng Vịnh như Iraq và Saudi Arabia, cũng như Qatar - quốc gia xuất khẩu LNG hàng đầu.

Tại một hội thảo ở California ngày 2/3, Jeremy Nixon - CEO hãng vận tải container Ocean Network Express (ONE) cho biết "khoảng 10% đội tàu container toàn cầu đang ùn ứ ở đây". Việc này có thể khiến hàng hóa sớm ùn tắc tại các cảng và điểm trung chuyển ở châu Âu, châu Á.

Các tàu tránh đi qua Eo biển Hormuz. Ảnh: LSEG, Reuters

Eo biển Hormuz nằm giữa Oman và Iran, nối vịnh Ba Tư ở phía bắc, vịnh Oman ở phía nam và xa hơn là biển Arab. Năm ngoái, hơn 14 triệu thùng dầu thô mỗi ngày chảy qua eo biển này, tương đương một phần ba tổng xuất khẩu nhiên liệu bằng đường biển của thế giới, theo dữ liệu từ Kpler. Khoảng ba phần tư số thùng dầu được chuyển đến Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trong đó, một nửa lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu đi qua eo biển này.

Iran cho biết đã đóng cửa hoạt động hàng hải qua tuyến đường thủy chiến lược này. "Eo biển đã bị đóng cửa. Nếu bất kỳ ai cố gắng đi qua, những người anh hùng của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và hải quân sẽ đốt cháy những con tàu đó", Ebrahim Jabari, cố vấn cấp cao của tổng tư lệnh IRGC, tuyên bố hôm 2/3.

Dù vậy, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sau đó khẳng định eo biển này chưa bị đóng, bất chấp các tuyên bố từ giới chức Iran.

Lo ngại tuyến vận chuyển gián đoạn kéo dài đã khiến giá dầu và khí đốt tự nhiên tại châu Âu tăng vọt. Giá dầu Brent có thời điểm tăng tới 13%, khi xung đột khiến nhiều cơ sở dầu khí tại Trung Đông tạm ngừng hoạt động.

Sau các diễn biến trên, nhiều công ty bảo hiểm hàng hải như Gard, Skuld, NorthStandard, London P&I Club và American Club cũng thông báo hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh với tàu thuyền từ ngày 5/3. Việc này đồng nghĩa các hãng vận tải có tàu hoạt động tại Trung Đông sẽ phải tìm bảo hiểm mới với mức phí cao hơn.

"Do tình hình diễn biến nhanh, các hãng đều tăng phí, thậm chí từ chối bảo hiểm cho tàu đi qua eo biển Hormuz hiện tại", David Smith - Giám đốc bộ phận hàng hải tại hãng môi giới bảo hiểm McGill and Partners cho biết.

Phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh chạm mốc 1% giá trị tàu trong 48 giờ qua, tăng mạnh so với mức 0,2% tuần trước, Reuters trích các nguồn tin thân cận cho biết. Việc này khiến chi phí mỗi chuyến hàng tăng thêm vài trăm nghìn USD.

"Eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa chủ yếu do lo ngại sau những lời đe dọa hơn là một cuộc phong tỏa cụ thể", Munro Anderson - chuyên gia tại công ty bảo hiểm chiến tranh hàng hải Vessel Protect nhận định. Chi phí vận chuyển dầu từ Trung Đông sang châu Á - vốn ở mức cao nhất 6 năm - dự kiến tiếp tục tăng mạnh khi chiến sự lan rộng.

Các quốc gia dầu mỏ Trung Đông gần như không còn đường xuất khẩu dầu, khí nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa. Họ có các hệ thống dẫn dầu trên bộ, nhưng công suất hạn chế và đã quá tải kể từ khi Houthi (Yemen) phong tỏa Biển Đỏ để ủng hộ Hamas vào cuối năm 2023. Đó là lý do nếu kịch bản Iran phong tỏa eo biển xảy ra, giá dầu thế giới được dự báo vọt lên trên 100 USD một thùng. Dù vậy, trong lịch sử, eo biển Hormuz chưa bao giờ bị phong tỏa hoàn toàn. Vì nếu khóa Hormuz, Iran cũng sẽ mất nguồn thu then chốt từ dầu khí.

Với các tàu hàng khác, nếu cần chuyển hướng hải trình, họ phải vòng qua mũi Hảo Vọng (Nam Phi). Thời gian vận chuyển hàng theo tuyến này dài thêm 8-10 ngày, thậm chí nửa tháng. Điều này gây áp lực cực lớn lên các chuỗi cung ứng, nhất là với ngành linh kiện ôtô, điện tử và hàng nông sản thực phẩm.

Khi đó, giá cước và phụ phí bảo hiểm sẽ tăng. Một CEO trong lĩnh vực nông sản ước tính cước tàu biển có thể tăng 20-30%. Tuy nhiên, nếu tính trên tổng giá trị đơn hàng, chi phí đội lên thực tế chỉ khoảng 1-2%, tối đa 3%.

Hà Thu (theo Reuters, Fox News)